Avin Sang

معدن شرکت آوین سنگ یکی از بزرگترین معادن میکای کشور به همراه بهترین میکای ایران است .

 

  info@avinsang.ir

ENGLISH العربی

  شرکت آوین سنگ اولین و بزرگترین شرکت ایرانی است که به تکنولوژی فرآوری ‏صنعتی میکای مسکویت از پگماتیت دست پیدا کرده است و سالهاست به تولید این ‏محصول می پردازد

 میکا یک کانی صنعتی و استراتژیک در صنایع الکترونیک  ۱۳۸۹/۶/۲۸

 

 مقدمه:

کانیهای گروه میکا از سیلیکاتهای آلومینیوم آبدار هستند که متعلق به گروه فیلو سیلیکات ها یا سیلیکاتهای ورقه ای می باشند.این کانیها از نظر ظاهری هگزا گونال دیده می شوندولی در حقیقت در سیستم مونو کلینیک متبلور می شوند ، این کانیهای سیلیکاته ،غنی از پتاسیم و آلومینیومند و مقدار کمی منیزیم ،آهن و لیتیم دارند و به دلیل ساختار و ویژگیهای فیزیکی –شیمیایی خاص،کاربرد زیادی در صنعت دارند و به همین دلیل در گروه کانی های صنعتی قرار می گیرند.

1- ترکیب شیمیایی و ساختمان

ترکیب شیمیایی میکا ها عبارت است از :

X2y4-6z8o22(oH,f)4

که در آن به جای x عناصر پتاسیم ،سدیم ، سزیم ، روبیدیم و گاهی کلسیم و باریم قرار می گیرند و به جای y عناصر سه ظرفیتی کرم، آهن، آلومینیوم و آنادیوم و نیتانیوم و عناصر دو ظرفیتی ، سیلسیم و آلومینیوم می تواند به عنوان عنصر جانشین شونده ،جانشین سیلسیم شود.

این کانیها ساختمان لایه ای دارند. به طوری که اتم سیلسیم در مرکز یک دسته اتمها اکسیژن تترا هدرال قرار گرفته است. این دسته ها به سه اتم اکسیژن که در میان صفحه جای گرفته اند،اتصال می یابند.هر کدام از این اتمهای اکسیژن در دو تترا هدر مشترکند ولی اگر در این گروه،تترا هدرهای متصل شده به طور متناوب ادامه پیدا کنند ،یک طرح هگزا گونالولی را پدید می آورند.درساختمان گروه میکاها لایه های T-O-T و کاتیون های میان برگه ای همراه کمی آب قابل تعویض یا به طور کلی بدون آب ، اسکلت بلور را تشکیل می دهند.

در حقیقت به هر یک از اتمهای سیلیسیم یک اتم اکسیژن و اتمهای مشترک اکسیژن می رسد.از این رو ، بنیان این کانیها به صورت si2o5  در می آید که در آنها رئوس آزاد چهار وجهی ها در هر یک از این برگ ها در یک جهت قرار می گیرند.

برگ های چهار وجهی نسبت به هم به گونه ای قرار می گیرند که این رئوس آزاد هر برگ بسوی یکدیگر گرایش می یابند و در میان آنها فضاهای خالی پدید می آیند که یون های( OH-)  در آنها جای می گیرند.با توجه به وجود فضا های پدید آمده و جای گرفته یون های( OH-  ) در آن فضاها،بنیان آنیونی جسم به صورت si2o5(OH)   نشان داده می شود.با ورود کاتیونهایی مانند آلومینیوم در این بنیان آنیونی  فضاهای خالی میان دو برگه اشباع می شود.بنابراین پس از این مکانیسم شکل فرمول به صورت Alsi2o5(OH)   در می آید. برگ های پیوند خورده که بدین وسیله به حالت اشباع در آمده اند از لحاظ بار الکتریکی خنثی هستند.پیکره کلی ساختمان جسم از تکرار این برگه های دو گانه پدید می آیند، به طوری که هر برگه دو گانه نسبت به برگه دوگانه دیگر، فاقد نیروی الکترو استاتیک است.یعنی همدیگر را جذب نمی کنند.از همین رو است که آن برگه ها به آسانی از هم جدا می شوند و این آشکارترین و گویاترین ویژگی میکا هاست ، رخ های خوب در جهت (001) ایجاد می کند.

 

 

 

2- کانیهای گروه میکا

 تمام انواع میکاها اگر چه دارای ترکیب شیمیایی متفاوتی هستند ولی از نظر فیزیکی ساختمان هندسی مشابهی دارند. ارزش کانی میکا در خصوصیات فیزیکی منحصر به فردشان نهفته است .ساختار بلورهای میکاها باعث می شوند که صفحات مسطح انعطاف پذیر ، کشسان ، شفاف تا کدر ، ارتجاعی ، منعکس کننده و دی الکتریک باشند.

 میکاها را بر اساس ترکیب شیمیایی به دو دسته تقسیم می کنند:

1-میکاهای قلیایی

2- میکاهای آهن و منیزیم دار

که به طور خلاصه در جدول 1 نام کانی ها و فرمول آنها آورده شده است.گاه میکا ها را از نظر رنگ دسته بندی می کنند ، جدول 2 کانی های میکا را با توجه به رنگشان نشان می دهد .معمولاً این دسته بندی بیشتر در معادن میکا رایج است.

از تمام گونه های میکای یاد شده ، سه دسته میکا به دلیل فراوانی و کاربرد گسترده آنها در صنعت در اینجا توصیف می شوند.میکاهای دیگر معمولاً کمیاب هستند و در صنعت به دلیل کمیابی ، کمتر به کار گرفته می شوند.

3-میکای مسکویت

مسکویت فراوانترین ومعروفترین کانی درگروه میکاهاست.فرمول شیمیایی آنkAl2(Alsi3o10)(oH)2  است که در سیستم مونو کلینیک به صورت بلورهای تخت و بیشتر هگزاگونال کاذب متبلور می شود و بلورهای مشخص آن کمیاب است .وجوه منشوری(110)که با زوایای نزدیک به 60 درجه قرار گرفته اند،در برخی از ورقه ها طرح الماسی شکل ایجاد می کنندو نیز وجوه منشوری به خاطر وجوه شیارهای افقی چهره ای خشن، بیشتر ناهموار و نوک تیز پیدا کرده اند.

مسکویت ها در نوع ورقه ای به صورت ورقه های ریز تا درشت و در نوع پولکی به صورت انبوهه های پر مانند تا کروی شکل پدید می آیندو هم به صورت نهان بلورین و توده های متراکم نیز به وجود  می آیند.همچنین ماکل های تداخلی با محور ماکل در امتداد(310) در مسکویت فراوان دیده می شوند.سختی مسکویت 2 تا 5/2 و چگالی آن76/2 تا 88/2 ، جلای آن شیشه ای تا ابریشمی و مرواریدی است .ورقه های نازک آن بیرنگ و شفاف و ورقه های سبز آن، نیمه شفاف و به رنگ هایی چون زرد، قهوه ای، سبز وقرمز دیده می شوند. 

 

جانشینی اندکی در فرمول شیمیایی آن ممکن است رخ دهد که به صورت زیر است :

 به جای ( Cs,Rb,Na) 

( ( Cr,Ti,Mn,Fe3,Fe2,Mg به جای Al

)ّّF) به جای (OH)

3-1 زمین شناسی مسکویت

مسکویت یک کانی سنگ ساز با گسترش وسیع است کانی مشخص گرانیتها و پگماتیتهای گرانیتی است. در سنگها دگرگونی فراوان دیده می شود.سازنده اصلی شیست های میکا دار است.همچنین از اجزا سازنده برخی از شیل ها، خاک ها و رسوبات عهد حاضر محسوب می شود.

در برخی از سنگهای شیستی ، پولک های ریز مسکویت به صورت انبوهه های ریز رشته ای با جلای ابریشمی نمایان می شوند.که به " سریسیت" معروفند.

میکا مسکویت به عنوان ذخیره میکا در پگماتیت سنگ های آذرین اسیدی یا در پگماتیت دگرگونی منشا پلیتی که درجه دگرگونی آنها نسبتا بالا باشد ،یافت می شود ؛اما مسکویت ریز دانه در اغلب سنگهای دگرگونی با منشا پلیتی که دگرگونی در آنها در رخساره ضعیف است، نیزپیدا می شود.

4- میکا فلوکوپیت( سبز – قهوه ای)

4-1 شرح میکای فلوکوپیت

این کانی ساختمانی شبیه به بیوتیت دارد و فرمولی شیمیایی آن چنین است:

kMg3{(Al,Fe)si3o10}(OH) 2 فلوکوپیتها به صورت ورقه ای 6 گوش یا بلورهای منشوری مخروطی یا به صورت توده های متورق یافت می شود. سیستم آن منو کلینیک و رنگ آن قهوه ای مایل به سبز است. جلای شیشه ای تا مرواریدی و در سطوح رخ بیشتر ، بازتابی همانند مسکویت داردو هر گاه در نور منکسره دیده شودبه خاطر وجود میانبارهای جهت یافته بسیار ریز روتیل حالت ستاره سانی        " استریم" نشان می دهد.ورقه های فلوگوپیت قابل ارتجاع و محکم است .ویژگی اختصاصی فلو گوپیت ، رخ میکایی و رنگ قهو های مایل به زرد آن است. در حرارت های بالا پایداری ویژه ای دارد، چگالی آن 7/2تا 9/2 و سختی آن 2 تا 5/2 است.این کانی از نظر نوری منفی و زاویه محوری آن از 0 تا 15 درجه تغییر می کند.عموماً این کانی در سنگ های مارنی سرشار از منیزیم دگرگون شده ، در سنگ های مافیک و الترامافیک متاسوماتیزم شده یافت می شود. فلوگوپیت کانی متداول کیمبر لیت ها است.

4-2- ترکیب شیمیایی فلوگوپیت

در ترکیب فلوگوپیت مقداری ناچیز Na و تا اندازه ای Cs,Ba,Rb,  ممکن است جایگزین k شود.

Fe2+  با قرار گرفتن به جای Mg  یکسری ایزو مورف یا بیو تیت پدید می آورد.ساختمان فلوگوپیت همسانی فراوانی با ساختمان مسکویت داردو تنها ناهمسانی در لایه های اکتا هدرال آنها دیده می شود. مکانهای برجسته فلوگوپیت در سطح جهان عبارت است از کانادا، فنلاند، سوئد ، سوئیس، سری لانکا ماداگاسکار و ایالات متحده است. 

5- میکای سیاه ( بیوتیت)

ترکیب شیمیایی بیوتیت صورت زیر است :

K(Mg,Fe)3 (Alsi3o10)(OH,F)2

فرم طیعی آن کمیاب است و بیشتر در پیکره هگزا گونال دروغین نمایان میشود. توده های ورقه ورقه و نامنظم داردو بیشتر به صورت پولک های پراکنده و انبو هه های فلسی شکل است . ترکیب بیوتیت از مسکویت متنوع تر است. ترکیب ان بسیار نزدیک به فلو گوپیت است . جایگزینی ایزو مورفی و مخلوط های جامد بیو تیت و فلوگو پیت را به هم پیوند می دهد.

بیوتیت در اغلب سنگ های آذرین از گرانیتها گرفته تا گابروها و پریدوتیت ها و گدازه های روشن     پور فیری پیدا می شود.همچنین در سنگ های دگرگون به گو نه ای گسترده نیز پدید می آید.

برخی از بیوتیت ها دارای عناصر با شعاع بزرگ اندکه این باعث شده تا نام های خاص پیدا کنند:از جمله بیوتیت پر آهن که با نام های " هاوتونیت " و سیدرو فیلیت مشخص می شوند و یا " منگانوفیلیت" که منگنز داردو یا دانیت و تینانوبیوتیت که تیتانیوم دارندو همچنین کاسیو تیت که کلسیم فراوان دارد.

گاهی برخی لامپرو فیرها مقدار قابل توجهی میکا، بیوتیت و یا میکا فلوگوپیت دارند.

6- فرآوری میکا

در آماده سازی میکا ها به ویژه در نوع ورقه ای نیاز به زمان و هزینه بالا در آرایش دستی ( شکافتن بلورها به کمک چکش –چاقو – تیغه و انگشتان دست ) دارد. در این فرآیند دومحصول فرآوری شده ، نوع ورقه ای و نوع خرده میکا خواهیم داشت.

میکای فرآوری شده بر طبق ابعادو کیفیت دسته بندی شده و به صورت بلوک- فیلم و تراشه به فروش می رسد.

فیلم میکا از ورقه های بلوک میکا، ورقه های نازک دیگری دسته بندی شده که فیلم میکا نامیده می شود.

تراشه میکا(Splittings) : از بلوک های نامرغوب میکا و از ورقه های نازک فرآوری شده است .تراشه به 3 روش (کتاب شکل-پان پکد- لس پکد ) بدست می آید.

الف) تراشه های کتاب شکل:از ورقه های روی هم چیده شده که روی آن گرد میکل پاشیده می شود شکلی مانند یک کتاب بدست می آید.

ب ) تراشه  های پان پکد( Pan packed splitting)   : در این نوع اصولاً لایه های میکا را در ظرف تاوه ای شکل قرار داده و روی هر لایه ورقه نازک کاغذ قرار می دهند به طوری که لایه  ها روی هم فشرده می شوند و سپس به فروش می رسند.

ج) تراشه های لس پکد(losse-packed splitting) :تراشه های لس پکد از ارزان ترین نوع تراشه ها می باشد که پس از سرند کردن و جدا سازی در اندازه های مختلف به فروش می رسد.

7- خرد کردن میکای

جهت خرد کردن این نوع میکا از آسیا هایی مانند آسیای میله ای آسیای لوله ای و آسیای چکشی استفاده می کنند.

برای تولید میکا خرد شده به روش مرطوب میکا ابتدا توسط آسیای دندانه دارخرد می شود، تا از درخشش میکا محافظت نماید.این نوع آسیاب دارای یک مخزن فولادی است که در  کف آن بلوک های چوبی قرار دارد. در اثر غلطش بلوک های چوبی (حدود 15 تا 30 دور در دقیقه ) میکا خرد می شود.

پس از خردایش ، میکا شسته می شود تا ناخالصی های آن گرفته شود. بعد از شسته شدن ، میکا به داخل تانک رسوب گذاری هدایت شده تا توسط سانتریفیوژ و بخار خنک ، آبگیری شود .محصول نهایی را سرند نموده و پس از بسته بندی آماده فروش می نمایند.قابل توجه است که روش های بازیابی میکا امروزه فنی تر و با دقت بیشتری انجام می گیرد، اما مراحل کار کم و بیش بهم شبیه است.

8- روش های بازیابی میکا

از جمله روش هایی که در بازیابی میکا بکار می رود عبارتند از :

1-    روش کارخانه شویی

2-    روش مارپیچ هامفری

3-    روش کارخانه شناوری ( فلو تاسیون)

4-     روش هیدرو دینامیکی

5-    روش هوای فشرده( روش بادی) 

9- ذخایر جهانی

میکا براده ای و پولکی (flake and scrap) در آمریکا، برزیل ، کانادا، هند، کره و روسیه ذخایر بزرگ داردو در گرانیت ها، پگماتیت ها، شیست هاو انباشته های رسی یافت می شوند.

هندوستان بزرگترین تولید کننده ورقه های میکای مسکویتی در جهان است . آمریکا و روسیه نیز به ترتیب ذخایری بزرگ و متوسط از این ماده را دارند.انباشته هایی بزرگ از سنگهای میکا دار در کشورهایی مثل برزیل ، هند و ماداگاسکارشناخته شده است .

- در آمریکا نزدیک به 60 % میکا از ایالت کارولینای شمالی تامین می شودکه در برگیرنده میکایی است که به عنوان محصول جانبی از تولید فلدسپات، کائولن و لیتیم به دست می آید.بقیه میکا تولیدی این کشور از نواحی آلا باما ،کانکتیک،جورجیا، نیومکزیکوو کارولینای جنوبی به دست می آید.

- روسیه ذخایر پگماتیتی karelia  و ناحیه رودخانه  Maura ، تولیدات اصلی میکا را به عهده دارند.

- در هند، میکا با کیفیت بالا در ایالات های bihar,ragestan و andhea Pradesh تولید می شود که از نوع میکای ورقه ای است. میکای تولیدی یا در مصارف داخلی برای تولید کاغذ میکا یا میکای خرد شده ،استفاده می شود و یا به کشورهای دیگر صادر می گردد.

- در چین میکا یا به عنوان محصول جنبی از معدنکاری فلدسپات یا از پگماتیتها تولید می شود. مهمترین ناحیه ای که از آن میکا  تولید می شود،ناحیه  Tientsin  است.

- کانادامهمترین تولید کننده فلوگوپیت در مقیاس جهانی استو در ایالات کبک بهره برداری می شود . در نزدیکی مونترال نیز کارخانه ای بر پاست که میکای خرد شده تولید می کند.

- ماداگاسکار نیز فلوگوپیت ورقه ای با کیفیت بالا تولید می کندکه به طور عمده در بازارهای کاغذ میکا و صنعت برق اروپاو آمریکا مصرف می شود.

 

 

 

10- بازار جهانی

جداول 3 تا 5، ذخیره جهانی میکا طی سالهای 2001 تا 2009 ، تولید معدنی جهانی میکا طی سالهای 2000 تا 2009 و تولید جهانی میکا را طی سال های 2002 تا 2006 نشان می دهد.

همه ذخایر میکا در ارتباط با بخشهای پگماتیتی باتولیتی گرانیتوئیدی و گاه دایک های لامپروفیری و    با زون  های متاسوماتیسم دیده می شوند یا به بیان بهتر ، ذخایر میکا در مناطقی که کمپلکسهای آذرین – دگرگونی با هم یافت می شوند،بیشتر نمود دارند. 

11- کاربرد

میکای فرآوری شده

قطعات میکایی:میکای استخراج شده از معدنکه مساحت سطح آن یک اینچ مربع یا بزرگتر و ضخامت آن 7 میلیمتر باشد، قطعه میکا نامیده می شود.این نوع میکا ماده خام پایه برای انواع میکا به جز نوع پولکی، ورقه ای و پودری است.قطعه میکا ها معمولاً اشکال نا منظمی دارند.

پوسته میکایی: قطعاتی از میکاست که ضخامتی از 2 تا 7 میلیمتر دارندو برای تولید میکای مصنوعی ساخته شده(manufacture fabricated mica­)  به کار می روند.

تیغه های خازنی میکایی: تکه هایی از میکا با کیفیت بالا راکه ضخامتی کمتر از 2 میلیمتر دارد،به نام تیغ های خازنی طبقه بندی می کنند.این تیغه ها برای ساخت ورق های میکایی نقره ای در خازن های برقی میکایی به کار می رود.

تراشه های میکایی: قطعاتی از میکای درجه متوسط هستند که قطریکمتر از 1 میلیمتر دارند.این لایه های نازک به نام "کتابی" و" رها( loose) " گروهبندی می شوندو برای ساخت فر آورده های میکانیتی به کار می روند.

براده های میکایی: براده میکایی اصطلاحی است که به قطعات نا منظم میکا استخراج شده از معدن اطلاق می شود.این براده ها مساحتی بین 5/0تا 5/1 اینچ مربع دارد.این نوع میکا در تمام جهان برای ساخت کاغذ های میکایی و ورقه های باز سازی شده از میکا به کار می رود. در بعضی کشورها ، نیز برای ساختن پولک ها و گرده های میکایی کاربرد دارد.

 

 12- خصوصیات فیزیکی میکا و به کار گیری میکا با توجه به ویژگیهای ساختمانی 

 پایداری طبیعی ساختمانی در میکا به آن ویژگی دی الکتریک کامل، نشت پایین، پایداری در دمای بالا ، نارسایی ، ناخالصی کم و نفوذ پذیری قابل قبولی می بخشد.میکا ، به دلیل این ویژگی برجسته ، در شیرهای ترمویونیک، مجموعه تیوپ،پرتوهای کاتودیک، صفحات خازن ها ، المنت های خانگی ،سطوح بخاری ها و واشرهای دارای ضخامت  های مختلف ، کاربردی گسترده دارد، که در زیر به آن اشاره  می گردد:

   قطعات ترانزیستور:ترانزیستورهای قدرت و دیودها نیازمند عایقی برای جلوگیری از انتشار حرارت و کاهش اثر آن هستند.واشرهای دقیق میکایی پرچ شده به ترانزیستور کمک می کند تا از شاسی جدا باشدو گرما به ترانزیستور  و دیگر نیمه هادی ها منتقل نشود.

میکای مواج/ شیاری: این میکا از مسکویت هایی ساخته می شود که در برابر گرما تا 700 درجه سانتی گرادمقاومت دارد.میکا های شیاری بنا به نیاز ، برای منظورهای خاص به کار می رود ولی کاربرد اصلی این نوع برای ساخت دیوداست.

میکا برای اندازه گیری سطح مایع نشانگرها:میکا به دلیل تاثیر ناپذیری گرمایی و فشاری بالا یک وسیله اپتیکی ایده آل برای کنترل و اندازه گیری سطح سیال و فشار بخار در بویلرها است.

واشرهای میکایی: دیسک هایی است که از چسباندن میکاهای کیفیت پایین با سوراخ گردی در وسط ساخته می شودوبیشتر در راه آهن مصرف دارد.چسب از انواع لاک الکل یا چسب پلاستیکی (epoxy) است.

المنت های حرارتی : به دلیل نارسایی الکتریکی ، در ساختمان چدن ، سرخ کردن ، پلوپز، مو خشک کنو غیره کاربرد داردو در همه آنها سیم های برق دورادور میکا پیچیده شده است.

تیوب های خلا :میکای صفحه ای در تیوپ های خلا ترمویونی به شکل رابط یا واشر بکار می رود و باعث می شود تا المنت های تیوبی محکم و عایق بندی شوند و در یک فاصله یکنواخت و یک اندازه از یکدیگر قرار گیرند.

صفحات کندانسوز:این صفحات از ورقه های میکایی بریده و با جوهر نقره پوشیده می شود و به عنوان الکترود در خازن های میکایی به کار  می رود.

پنجره میکایی: این نوع میکا ، به دلیل عایق بودن در برابر گرما و شفافیت بالا، به عنوان یک وسیله دیده بانی در بخاری های نفتی ، لامپ های پترو ماکس ، کوره ها و غیره به کار می رود.

تیو ب میکایی لوله ای :این تیوب ها از میکای تراشه ای (splitting) ، برای استفاده در دماهای بالاتر از 600 درجه سانتیگراد و در اندازه هایی کوچک ، ساخته می شوند.

لفاف میکایی: از بریده های میکایی ورقه ای ساخته و شیار داده می شود و به عنوان لفاف المنت گرمایی ذوب آهن به کار می رود.

میکای پالاوان یا موبیز: میکای ورقه ای است با داشتن 22 تا 93 سوراخ  به عنوان صافی در ریخته گری برنج،برنز و آلومینیوم به کار می رود.

دیسک های میکایی بریده: این دیسک ها در ارتفاع سنج های سیالات ، ابزارهای دمش، ابزارهای مخابراتی ، و فیوزها کاربرد دارد.

میکای روکش: از واحد های خازنی نارسانای میکای بهم فشرده ساخته می شودو در بین ورق های رسانای فلزی غیر آهنی قرار می گیرد. این واحد ها معمولاً بر یک پایه سرامیکی روکش می شود.

میکای تکیه گاه : قطعاتی بریده و کوچک از میکا  هستندکه در دو طرف میکا های نقره ای به کار می روندو به میکای پشته ای در ساخت خازن های میکایی استحکام می بخشند.

میکای پولکی و پودر میکا:این ماده صنعتی از دیدگاه شیمیایی بی اثر ، در تغییرات آب و هوایی پایدار ، عیر سمی ، شفاف، و ناتراوا نسبت به آب است.پولک های میکایی همان براده های میکایی هستند که به ابعادی از 2 تا 30 مش خرد شده اند و کاربردهایی گسترده دارند .جدول 6 کاربرد میکای پولکی و پودر میکا را نشان می دهد.

 

 

13- میکای مصنوعی (میکانیت)

از آنجا که تهیه و تولید میکاب ورقه ای شفاف و بزرگ همیشه  محدود بوده است ، از این رو از مدتها پیش تلاش شده تا ماده ای به عنوان جانشین میکا تهیه شود.نتیجه این فعالیتها، به تهیه فرآورده ای به نام "میکانیت" انجامید که از سال 1890 تا کنون یکی از رشته های عمده صنعت میکا به شمار می آید.

میکانیت به مواد ورقه ای گفته می شود که از برگه های نازک میکا به نام تراشه (splitting) تشکیل    شده اندو به وسیله انئاعی از چسب ها مانند لاک الکل ، اپوکسی ، الکید (alkd) یا سیلیکون به منظور به دست آوردن ویژگی های مخصوص و برای کاربردهای ویژه به یکدیگر متصل شده اند.میکانیت ها دارای انواع زیر است:

میکانیت قالب ریزی : این ماده به طور معمول از لایه هایی از تراشه میکایی ساخته می شود که به وسیله یک شلاک تغییر شکل یافته به هم چسب شده اند تا قدرت ارتجاعی لازم را هنگام گرما دیدن برای قالب ریزی و بدست آوردن مقاومت به هنگام محکم شدن کسب کند.بنابراین ، میکانیت قالب ریزی در ساخت وی رینگ ها ، کلاهک ها ، تیوب ها و غیره کاربرد دارد.

میکانیت قابل ارتجاع: این نوع میکانیت از تراشه های میکایی روشن، با چسب های قابل ارتجاع که بدان ها قلبلیت ارتعاش با شعاع کم را می بخشد، ساخته شده است. نوع چسب به کار رفته بسته به ویژگی های حرارتی مورد نیاز متفاوت است.در ساختمان این ورقه ها ممکن است از مواد تقویت کننده مانند کاغذ ، پارچه شیشه ای ، پلی استر و غیره استفاده شود.این ماده برای عایق بندی جاهایی که روکش های عایق مورد نیاز است ،مانند ژنراتورها ، وسایل و ابزار الکتریکی ، کویل های مغناطیسی و عایق بندی کویل به کار می رود.

میکای پانچ شده و کوموتاتور:این محصول بوسیله خمیر کردن تراشه های مسکویتی با یک وارنیش آلکیدی به عنوان چسب در دماو فشار بالا تهیه می شود.

واشرها: این واشرها از میکانیت های قالب ریزی شده و پایدار در برابر گرما ساخته شده اند و در الکترومغناطیس ها ، دنده های کنترل حساس وبسیاری از مقاصد دیگر به کار می روند.

ورقه های شیشه ای و مواد نواری: مواد نواری میکایی بخشی از عایق ماشین های بزرگ دوار هستند نوارهای ساخته شده از میکای ورقه ای به وسیله کاغذ میکایی روکش می شوند .ورقه  های پایه نواری هنوز در خروجی ژنراتورهای توربینی ، کابل های ولتاژبالا و غیره حرف اول را می زنند.

میکانیت های پایدار دربرابر دما:میکانیت های پایدار در برابر دما از میکای درجه بالای ورقه ای ساخته می شود در حالیکه چسب شلاک مصرف شده در آن کم است.ماده اولیه هم از میکای مسکویت و هم از فلوگوپیت تامین می شودکه در دمای 600تا 900درجه سانتیگراد پایدار است. این ماده در ساخت ردیفی گسترده از لوازم خانگی و صنعتی نظیر المنت های الکتریکی آهن، المنت های گرمکن ، هیتر های مقاوم سیلندری و غیره استفاده می شود.

 14- ذخایر میکا در ایران

همه ذخایر میکا در ارتباط با بخش های پگماتیتی باتولیت های گرانیتوئیدی و گاه دایک های لامپرو فیری و بازون های متا سو ما تیسم دیده می شوندیا به بیان بهتر ، ذخایر میکا در مناطقی که کمپلکس های آذرین –دگرگونی با هم یافت می شوند ، بیشتر نمود دارند.در ایران تا کنون بیش از 50 کانسار و نشانه معدنی میکا شناخته شده است .( شکل 1).

 

   

 

 15-پراکندگی کانسارهای میکا در ایران

پاره ای از مناطق کمپلکس آذرین دگرگون که مناسب برای ذخایر میکا می باشند ، عبارتند از :

*کمپلکس آذرین – دگرگونی منطقه همدان

* کمپلکس آذرین –دگرگونی –الیگودرز – بروجرد

*کمپلکس آذرین – دگرگونی شمال – شمال غرب دریاچه ارومیه

*کمپلکس آذرین دگرگونی ده سلم

*کمپلکس آذرین – دگرگونی ماسوله املش.

در جدول 5 ویژگی های مهم ذخایر میکا آمده است.

 

 

 

یکا به دلیل این ویژگی های برجسته ، در شیرهای ترمویونیک، مجموعه تیوب پرتوهای کاتدیک، صفحات خازن ها ، المنت های خانگی ، سطوح بخاری ها و واشرهای دارای ضخامت های مختلف ، کاربردی گسترده دارد.

 

 16-کانسارها و نشانه های  معدنی میکا در ایران

کانسار میکا قره باغ

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در 75 کیلومتری شهر ارومیه ، بین گردنه قوشچی و دریاچه ارومیه در 2 کیلومتری روستای قره باغ و در مختصات جغرافیایی"14 02 45 طول شرقی و "21 04 38 عرض شمالی واقع شده است.

کانسار میکا قره باغ از معدود کانسارهای میکای ایران است که شروع هره برداری از آن در سال 1348 صورت پذیرفته است و هنوز فعال می باشد.

زمین شناسی

وضعیت سنگ های منطقه قره باغ به طور کلی شامل سنگ های آذرین نفوذی ، پگماتیت ها و سنگ های دگرگونی می باشد.سنگهای آذرین نفوذی به سه دسته باتولیت بزرگ گرانیتی ، سنگ های بازیک    ( دیوریت و میکرو دیوریت ) و سنگ های نیمه دگرسان شده ( پیروکسنیت فلو گو پیت ها دار ) تقسیم می شوند.باتولیت های گرانیتی صورتی رنگ منطقه قره باغ در حاشیه شمال غربی دریاچه ارومیه رخنمون داشته است که در سطح دگرسان شده است . بافت این سنگ بلورین و در بعضی نواحی پور فیری دانه درشت می باشد.در قسمت هایی از این گرانیت ف رگه های اکسید آهن به صورت الیژیست تمرکز پیدا کرده است.پگماتیت های موجود در منطقه حد فاصل باتولیت و سنگ های دگرگونی قرار دارندکه میکا در نواری در مرکز این پگماتیت متمرکز است.سنگ های دگرگونی منطقه از نوع گنیس و میکا شیست وده که اغلب به طور نامنظم دیده می شوند.

واحد سنگی سبز رنگ نیمه آلتره شده ( پیروکسنیت فلوگوپیت دار ) دارای ورقه های میکا ( فلوگوپیت ) می باشد.ضخامت لایه های این واحداز چند دسی متر تا چند متر تغییر می کند که فلوگوپیت در میان این لایه رشد کرده است.

سنگ های دیوریتی و میکرو دیوریتی منطقه که از نظر بافت به دو گروه ریز دانه و درشت دانه تقسیم می شوندنیز دارای میکا می باشند.در دیوریت های درشت دانه ،میکا دیده می شود.

با توجه به شکل توده های میکا دار در سنگ درون گیر ، می توان چنین فرض کرد که ذرات ریز میکا که در سنگ اولیه ( پیروکسنیت فلوگوپیت دار ) پراکنده بوده ، در اثر دگرگونی و حرارت ناشی از باتولیت گرانیتی و به احتمال دوباره رشد کرده و توده های فلوگوپیت دار را به وجود آورده است می توان خاستگاه کانسار میکا قره اغ را یک خاستگاه متاسوماتیزم دانست.

ارزیابی اقتصادی

میکای تشکیل دهنده این کانسار از نوع فلوگوپیت ( میکای سبز غنی از منیزیم ) می باشد.ذخیره قطعی میکای قره اغ ه طور دقیق برآورد نشده است ولی با توجه به تمرکز نواحی کانه دارمی توان به صورت تقریبی محاسباتی انجام داد.میزان ذخیره احتمالی محاسبه شده برای این کانسار حدود 11500 تن است. از ویژگی های این کانسار وجود آپاتیت سبز خوش رنگ و گاه خود شکل در این کانسار می باشد.

کانسار میکا یارمقیه خوی

موقعیت جغرافیایی

این کانسار  در استان آذربایجان غربی در 15 کیلومتری شمال شرقی خوی و 5/2 کیلومتری شمال غربی روستای یارم قیه واقع شده است. مختصات جغرافیایی این کانسار "13 01 45درجه طول شرقی و "13  40 38درجه عرض شمالی است.

زمین شناسی

این کانسار از لحاظ زمین شناسی شباهت کاملی با کانسار قره باغ دارد. سنگ های ناحیه شامل گرانیت و متا مور فیرها یی نظیر میکاشیست  و هورنفلس و پیروکسنیت فلوگوپیت دار هستند که به طور کلی روند شرقی –غربی دارند و خاستگاه آن  هم مشابه کانسار میکای قره باغ است.

افق کانسار در طول گسترش خود به صورت سه عدسی بزرگ و چندین نشانه معدنی کوچک دیده می شود . این عدسی ها در دامنه جنوبی کوه گنی قرار داردو به سیستم 1،2،3 نامگذاری شده اند.عدسی شماره 1 که بررسی های تفصیلی بر روی آن انجام گرفته است ،از لحاظ لیتو لوژی شامل سنگ های گرانیت ، میکا شیست، پیروکسنیت فلو گوپیت دار و هورنفلس می باشدکه در محل گسترش پیروکسنیت ، گرانیت های آلکالن صورتی و خاکستری رنگ نفوذ کرده اند.عدسی های شماره 2و 3 نیز شباهت زیادی با عدسی شماره 1 دارند و به همین سبب بررسی های کمتری بر روی آنهاانجام شده است.

 

ارزیابی اقتصادی

ماده معدنی به صورت چند عدسی است .عیار ماده معدنی در عدسی شماره 1 حدود 7 درصد تخمین زده شده است که پس از محاسبات ، ذخیره ای برابر با 10 هزار تن برای آن برآورد شده است .عیار ماده معدنی و مقدار ذخیره در عدسی های 2و 3 به طور چشمی و غیر دقیق صورت گرفته که نتایج زیر برای عدسی های 2 و 3  اعلام شده است:

*عدسی 2: عیار 7%و ذخیره 6 هزار تن

*عدسی 3: عیار 5%و ذخیره 4 هزار تن

این ذخایر مربوط به بخش پیروکسنیت میکادار است.

کانسار میکای (بیوتیت) املش ( علی گوابر)

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در استان گیلان، در 5 کیلومتری جنوب غربی املش ودر نزدیکی روستای علی گوابر در منطقه ای به مختصات "20 08 50درجه  طول شرقی و "00 04 37 درجه عرض شمالی واقع شده است.

زمین شناسی

بخش عمده برونزدهای سنگی منطقه را سنگ های خروجی بازیک تشکیل داده اند که در قسمتهای سطحی فرسوده و آلتره شده اند.لایه هایی از آهک خاکستری فسیل دار در داخل این سنگهای خروجی مشاهده می شوند که با بررسی و مطالعه روی فسیل های موجود، سن آنها کرتاسه مشخص شده است.

دایک هایی از نوع لامپروفیربه طور پراکنده سنگ های خروجی ناحیه را قطع کرده اند، زمان تشکیل این دایک ها بعد از کرتاسه و به احتمال ائوسن می باشد.

سنگ در بر گیرنده ماده معدنی ، سنگ های خروجی بازیک می باشندکه به احتمال منشأ سنگ های بازیک و دایک های لامپروفیری خاستگاه اصلی میکا نیز هستند.

چگونگی تشکیل کانسار ر پایه دو فرضیه زیر استوار است:

1-  پیدایش درجا: سنگ های پدید آورنده دایک ها در اثر هوازدگی شدید منطقه فرسایش یافته و سست و ناپایدار شده اند.میکای بیوتیت در مقابل این فرسایش مقاومت کرده و از متن سنگ خارج نشده است و به مرور زمان با خارج شدن اجزاء  دیگر تشکیل دهنده سنگ ، درصد بیوتیت در سنگ فرسایش یافته زیاد شده است.

2-  2-پیدایش دگرجا: در اثر فرسایش شدیدو هوازدگی کامل ، اجزای تشکیل دهنده آنها به محلی دیگر     ( محل کنونی کانسار ) منتقل شده اند و تمرکز بیوتیت در این منطقه باعث تشکیل کانسار شده است.

3-  از آنجایی که نمونه های بدست آمده از بخش های کانی سازی شده چاه های اکتشافی ، به گونه ای نمادین لایه بندی از خود نشان می دهند، به فرضیه دوم بیشتر می توان امیدوار بود.به هر حال خاستگاه کانسار را باید در ارتباطبا دایک های لامپروفیری دانست.

ارزیابی اقتصادی

کانی تشکیل دهنده کانسار املش بیوتیت می باشد. مقدار ذخیره احتمالی کانسار حدود 90 هزار تن و ذخیره قطعی آن 36 هزار تن برآورد شده است . استخراج این کانسار به روش رو باز است.

کانسار میکای جندق

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در فاصله 33 کیلومتری جندق در مسیر جاده جندق – معلمان در مختصات "32 34 54 درجه طول شرقی و "11 05 34 درجه عرض شمالی واقع است.

زمین شناسی

بیشترین بخش این منطقه را سنگ های دگرگونه میکا شیست ، آمفیبولیت و آهک های متبلور مربوط به پرکامبرین پوشانیده است. گفتنی است این مجموعه دگرگونی بخشی از ناحیه انارک – خور است که شدت دگرگونی از انارک به سوی جندق فزونی می گیرد. حال آنکه سن روندی عکس دارد. متامورفیسم این منطقه شدید است و شرایط پیدایش پگماتیت را در درون سنگ های آلکالن فراهم آورده است.

این کانسار در پیوند با سنگ های دگرگونه از نوع شیست ها بلوری می باشد.ماده معدنی کانسار میکای جندق درون این سنگ ها قرار گرفته است.نظر بر این است که در فشار بالاو دمای نه چندان زیاد،این کانسار فلدسپات-میکا به وجود آمده باشد.

ارزیابی اقتصادی

به طور کلی میکای این کانسار از نوع مرغوب است. به طوری که گاهی ورقه هایی به طول یک متر نیز استخراج شده است.استخراج این کانسار به روش روباز انجام شده ،اما کارهای بهره برداری به صورت غیر اصولی و نامنظم می باشد.

کانسار میکای رنجانبر

 

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در فاصله42 کیلومتری جنوب شهر کاشان و در 2 کیلومتری روستای رنجانبر واقع شده است و در مختصات جغرافیایی "00 33 51 درجه طول شرقی و "00 42 33 درجه عرض شمالی قرار دارد.

زمین شناسی

ماده معدنی در همبری توده آذرین درونی ( سنگ های گرانودیوریتی ) و آهک های پالئو زوئیک         ( به صورت پراکنده ) آمده است. با دور شدن از توده نفوذی از شدت دگرگونی آهک ها کاسته می شود.تزریق توده های نفوذی ( گرانودیوریتی ) به درون سنگ ها ی کربناته پالئوزوئیک ، تبلور و کانه زایی را در سنگ های یاد شده به دنبال داشته و این سنگ ها را به اسکارن های پیروکسن دار ( بیش از 80 درصد) گرونا و فلوگوپیت تبدیل کرده است. در منطقه مورد بررسی ، آنچه که جوانتر از این فاز ماگمایی به چشم می خورد رگه ها وتوده های فراوان آپلیتی است که گرانودیوریت های قدیمی و سنگهای کربناته متبلور را بریده اند.

تزریق آپلیت و محلول های گرمایی دید آمده از مراحل نهایی تفریق ماگمایی و روان شدن آنها در شکستگیها و نقاط ضعیف موجود،باعث شده است که در برخی نقاطسنگ ها دگرسانشوندو در بخش دیگر کانی های جدید مانند فلوگوپیت ، گرونای کلسیک ( گروسولار، آندرودیت) ، به همراه دیوپسیدو اپیدوت ایجاد گردند.

 

خاستگاه

در پیدایش فلوگوپیت های منطقه رنجانبر ، دولومیت های اولیه و محلول های گرمایی دارای آهن و منیزیم جدا از هم و با هم می توانند نقش داشته باشند( عمیدی و صمیمی ،1361) .

ارزیابی اقتصادی

بلورهای میکای کانسار رنجانبر به صورت غیر یکنواخت در داخل اسکارن پخش شده است. بنابراین اندازه این بلورها کوچک استو به ندرت بزرگی آنها به 10 سانتیمتر می رسد.به طور کلی می توان ابعاد آنها را یکسان در نظر گرفت ، ولی تجمع آنها در سطح اسکارن یکسان نیست.

بر پایه محاسبه حجم و وزن اسکارن ها و عیار میانگین میکای آن برای این کانسار ، ذخیره ای نزدیک 60 تن برآورد شده است.

کانسار میکا و فلدسپات قشلاق خراسان

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در 28 کیلومتری جنوب شرق شهر مشهد واقع شده و مختصات آن "39 40 59 درجه طول شرقی و "51 05 36 درجه عرض شمالی است.

زمین شناسی

بخش بزرگ سازنده های این کانسار را گرانیت و پگماتیت های پتاسیک از نوع ارتوکلاز تشکیل می دهند.از نظر موقعیت ،این رگه های پگماتیتی با جنوبی ترین گرانیت های کوه سنگی مشهد در ارتباط می باشند.عناصر تشکیل دهنده پگماتیت های این منطقه شامل فلدسپات پتاسیک ، کوارتز میکا دار   (از نوع بیوتیت – موسکویت ) می باشند. فعالیتهای تکتوتیکی در منطقه به پیدایش گسل و درز و شکاف های فراوان انجامیده است که در میان آنهاپگماتیت های نفوذ کرده اندکه سر انجام به پیدایش رگه ها فلدسپات ، از نوع ارتو کلاز پایان پذیرفته است . شکل کانسار در این منطقه رگه ای است و شیب عمومی رگه ها مایل و نزدیک به قائم است و امتداد رگه ها بیشتر شمال شرقی – جنوب غربی است.

در آمریکا نزدیک به 60 در صد میکا از ایالات کارولینای شمالی تأمین می شود که در بر گیرنده میکایی است که به عنوان محص.ل جانبی از تولید فلدسپات ، کائولین و لیتیم به دست می آید.

کانسار میکای ارزانفود

 

موقعیت جغرافیایی

این کانسار در جنوب غربی شهرستان همدان و در جنوب روستای ارزانفود در یک منطقه کوهستانی با مختصات جغرافیایی "00 35 48 درجه طول شرقی و "00 45 34 درجه عرض شمالی قرار گرفته است.

کانسار میکای ارزانفود در دهه 1360 توسط پی گردهای صحرایی کشف شد، سپس مراحل نیمه تفصیلی اکتشافی را طی کرد.

زمین شناسی

سازنده های موجود در منطقه ، سنگ های دگرگون شده  ژوراسیک می باشند که سنگ های فراگیر منطقه کانسار نیز در همین سازنده ها و سنگ های جای گرفته است.لیتولوژی این مجموعه شامل شیست های سیاه رنگ ، میکاشیست و هورنفلس می باشدکه در بین این سنگ ها توده های پگماتیتی وابسته به باتولیت الوند، عموماً به صورت رگه ها و دایک هایی در سطح منطقه با روند شمالی – جنوبی برونزد دارند.

پگماتیت ها عموماً به رنگ سفید رؤیت می شوندو کانی های اصلی تشکیل دهنده آنها کوارتز ، فلدسپات و میکا می باشد.درصد کانی کوارتز موجود در این سنگ ها سیار زیاد می باشدبه طوریکه در بعضی مناطق ، این کانی به صورت توده های بزرگی به رنگ کاملاً شفید دیده می شوند، بعد از کوارتز فراوان ترین کانی ، فلدسپات می باشدو مقدار میکا در درجه سوم اهمیت قرار دارد.میکا در توده های پگماتیتی منطقه به دو صورت ورقه ای و فلسی قابل رؤیت است .در صد میکا های ورقه ای بسیار کم می باشند.

در اثر دگرگونی مجاورتی حاصل از توده گرانیتوئیدی الوند،کانسار ارزانفود ( بیوتیت ) در بین سنگ های دگرگونی ژوراسیک تشکیل شده است.

موسکویت کانسار ارزانفود نیز پی آمد واپسین فعالیت های ماگمایی توده نفوذی الوند می باشد که ماده معدنی به همراه کوارتز و فلدسپات در درون پگماتیت به وجود آمده اند.

ارزیابی اقتصادی

ماده معدنی کانسار ارزانفود بیشتر از نوع ،مسکویت و بیوتیت است. کانی های کوارتز و فلدسپات نیز به همراه مسکویت دیده می شوند.در بعضی از مناطق مقدار فلدسپات به قدری زیاد است که ذخایر قابل توجهی از نظر اقتصادی به وجود آورده است.ذخیره احتمالی محاسبه شده برای این کانسار طبق گواهی کشف آن 33 هزار تن میکای قابل استخراج می باشد.از این کانسار تا کنون هیچ برداشتی صورت نگرفته است.

کانسار میکای ماسوله

موقعیت جغرافیایی

در ناحیه ماسوله دو کانسار میکای جدا از هم به نام های ملاباغ و ماله مون وجود دارد.کانسار ملا باغ در 4 کیلومتری جنوب شرقی شهر ماسوله واقع است، و کانسار ماله مون در 7 کیلومتری جنوب شرقی ماسوله است.

زمین شناسی

در ناحیه ماسوله سنگ های ژوراسیک زیرین و میانی با لیتولوژی آهک های متراکم خاکستری رنگ ، شیست و ماسه سنگ دیده  می شود در قسمت جنوب و جنوب غربی چینه های آهکی و شیستی میکا به صورت پراکنده و آثاری از دگرگونی در سنگ ها دیده می شود.

سنگ های دگرگونی منطقه به صورت کوارتزیک و میکاشیست مشاهده می شوندکه کانی میکا سفید در درون این میکا شیست ها فراوان است.همچنین در جنوب غربی ماسوله نیز لایه های گسترده ای از آهک دیده می شودکه در آن ذرات میکای سفید ( مسکویت ) به گونه ای نا هماهنگ و با تراکمی   نا همسان پراکنده است .

در بین سازندهای ناحیه یک توده نفوذی عدسی شکل بسیار اسیدی تزریق شده که در حاشیه باعث به وجود آمدن مناطق پر سیلیس شده است. کانسار ملا باغ در طرف غرب این توده واقع شده است. ترکیب توده نفوذی ظاهراً از نوع گرانیتی و اصولاً پر از سیلیس می باشد. د ربعضی از مناطق علاوه بر این توده گرانیتی ، پگماتیت های درشت دانه نیز دیده می شوند.این توده های پگماتیتی دارای رنگ روشن مایل به سفید می باشند و دارای مقدار قابل توجهی میکا هستند.رگه پگماتیتی با روند جنوب شرق- شمال غرب از زیر کانسار ملا باغ تا ناحیه کانسار ماله مون ادامه پیدا می کند. به نظر می رسد ، رگه ممتد بوده و ضخامت آن از 10 متر به بالا در نوسان است.

میکای ماسوله از نوع میکای پگماتیتی وابسته به توده نفوذی اسیدی می باشد.

ارزیابی اقتصادی

کانی اقتصادی کانسار ماسوله ، مسکویت می باشد که با توجه به بررسی های اولیه زمین شناسی ذخیره احتمالی تخمین زده شده برای کانسار ملا باغ حدود 150 هزار تن است(مهندسین مشاور معدنکاو، 1380 ) .

در مورد کانسار ماله مون نیز با توجه به پوشش گیاهی منطقه نمی توان در مورد مقدار ذخیره آن اظهار نظر کرد، بلکه جهت تعیین ذخیره احتمالی و زمین شناسی نیاز به بررسی بیشتر می باشد       ( مهندسین مشاور معدنکاو 1382).

کانسار میکا ماسوله یک پگماتیت میکا فلدسپات می باشد.مشکل اصلی این کانسار و اغلب کانسارهای میکای ایران این است که باید کارخانه فرآوری برای آنها طراحی شود.در این صورت می توان ذخایر خوبی از میکا ، فلدسپات و سیلیس را به عنوان محصول اصلی دانست.

 برگرفته شده از فصلنامه سنگ و معدن تابستان 1389 شماره 16

(تهییه و تنظیم مرکز پژوهشی زمین شناسی پارس منصور قربانی)

 

 

AVIN SANG Co. @  2008  SANADATA   

صفحه اصلی  نقشه سایت  پست الکترونیکی